Prematüre Bebeklerde Dikkat Edilmesi Gerekenler


Prematüre

Prematüre bebekler, doğrusu erken doğan bebekler, zamanından ilkin dünyaya gelirler. Hamileliğin 37 haftadan ilkin sona ermesi durumunda bebek erken doğan sayılır. 37-42. haftalarda dünyaya gelen bebekler zamanında doğan sayılır.

Çoğunlukla, erken doğumun sebebi bilinmemektedir ve annenin kontrolünde değildir. Kimi zaman annenin hamilelikteki sıhhat durumundan doğar; gebelik şekeri, hipertansiyon, kalp ya da böbrek sorunları, enfeksiyon ya da plazentanın anormal pozisyonuna bağlı kanama benzer biçimde…

Öteki bir durum da annenin yaşam seçimi seçimlerinden doğar – hamilelikte zayıf beslenme, sigara kullanma, uyuşturucu yada aşırı alkol tüketimi şeklinde…

Ek olarak, erken doğumlar yapısal anormallikler yada çoklu gebeliklerde rahmin aşırı gerilmesine bağlı olabilmektedir.

Zamanından erken doğumlar 19 yaşından ufak, 40 yaşından büyük hanımlarda ve daha ilkin erken doğum yapmış olanlarda daha fazlaca rastlanan bir durumdur. Gene de her hamile hanım ve asla riski bulunmayan bir bayan da erken doğum yapabilir.

Erken doğan bebeklerin öteki zamanında doğan bebeklere gore bakım için daha hususi ve değişik gereksinimleri vardır. Bundan dolayıdır ki çoğunlukla hayatlarına kuvözde başlarlar. Kuvöz, bebeğe doğru gelişme ve gelişim için ısı, gıda ve korunma benzer biçimde temel gereksinimlerini karşılayarak, bebeğin stresini azaltan bir atmosfer sağlar.

Günümüzdeki tıbbi gelişmelerle 800 gram ve üstündeki prematüre bebeklerin %90’dan fazlası yaşamını sürdürebilmektedir. 500 gramın altındakilerin %60 ‘dan fazla yaşama şanı bulunmakta sadece komplikasyon riskleri daha çok olmaktadır.

Erken doğan bebeğin temel gereksinimleri

Isı

Prematüre bebeklerin, battaniyeye sarılsalar dahi vücut ısılarını sağlamaya kafi gelecek kadar vücut yağları bulunmamaktadır. Dolayısıyla kuvözde bebeğin ısısını ayarlamak için inkübatörler yada ısıtıcılar kullanılır.

İnkübatörler, bebeği çevreleyerek ılık tutmaya ve enfeksiyon riskini azaltmaya yararlar, sıvı kaybını önlerler. Isıtıcılar elektrikli yatak ısıtıcısı olup, havaya açıktırlar. Bunlar bebeğin bakımı için tıbbi ekip müdahalesi gerektiğinde kullanılır. Bebeğin vücuduna küçük bir termometre yerleştirilir ve ısıyı düzenler.

Gıda ve Gelişme

Prematüre bebekler hususi gıda gereksinimine gereksinim duyarlar. Şu sebeple öteki zamanında doğan bebeklere bakılırsa daha süratli oranda büyürler ve sindirim sistemleri gelişmemiştir.

Yeni doğan bebek uzmanları bebeğin kilosunu ölçerler. Düzgüsel zamanda doğan bebekler genel anlamda 2,500 gramın üstünde olurlar, prematüre bebekler ise 500 gram ile 2,500 gram içinde olabilirler.

Peki, prematüre bebekler neyle beslenir? Anne sütü muhteşem bir gıda deposudur fakat prematüre bebekler, 32-34. Hafta gelişimine ulaşıncaya kadar, direkt olarak annenin göğsünden ya da biberondan emerek beslenemeyecek kadar gelişmemişlerdir. Prematüre bebeklerin bir çok, NEC adında olan ve çoğu zaman erken doğan bebekleri etkileyen bir bağırsak enfeksiyonu sebebiyle oldukca yavaş beslenmelidir.

Anne sütü pompayla anneden alınabilir ve bebeğe burun ya da ağız kanalıyla bir borudan midesine verilir. Süt üretemeyen bayanlar için (ya da yeterince üretemeyen), doktorlar başka bir annenin sütünü alabilir, bu da güvenli bir alternatiftir. Bu şekilde bir olanak da yoksa hazır mama sütler de ek olarak verilebilir.

Anne sütü, hazır mama sütlerden daha avantajlıdır zira enfeksiyonlarla savaşan ve büyümeyi destekleyen proteinler ihtiva eder. Hususi güçlendiriciler de süte eklenebilir, şu sebeple prematürelerin, öteki bebeklere nazaran vitamin ve mineral desteğine daha çok ihtiyacı olur.

Neredeyse tüm prematüre bebekler, süte güçlendirici eklenmesinin yanısıra ilave kalsiyum ve fosfor da alırlar. Bebeğin kanındaki kimyasal ve mineraller— kan şekeri, tuz, potasyum, kalsiyum, fosfat ve magnezyum benzer biçimde— tertipli olarak ölçümlenir ve bebeğin beslenme düzeni bu maddelerin düzgüsel seviyelere gelmesine nazaran ayarlanır.

Bazı fazlaca ufak ve hasta erken doğanlar, gıdaları sindirmek için sindirim sistemlerini kullanamazlar. Bu bebekler damardan beslenmeyi gerektirir.

Prematüre bebeklerin genel sıhhat sorunları

Prematüre bebekler bazı sorunlara meyillidirler. Bunun sebebi çoğunlukla, iç organlarının kendi başına fonksiyona geçmek için hazır olmamasından doğar.  Genel anlamda, bebek ne kadar küçük doğmuşsa, komplikasyon riski de o denli fazladır.

 

Kanda Bilirübin Yükselmesi

Tedavi edilebilen ve prematüre bebeklerin %80 inde görülebilen genel bir durumdur.

Bilirübin yükselmesi sarılığa niçin olur.

Her ne kadar hafifçe bir sarılık düzgüsel doğan bebeklerde de  %60 oranında görülen düzgüsel bir durum olsa da, prematüre bebeklerde daha yaygındır. Bilirübin yükselmesi aşırı derecede fazla olursa beyin hasarlarına yol açabilir, dolayısıyla prematüre bebeklerde sarılık bilhassa izlenir ve tehlikeli seviyelere gelmeden hızlıca tedavi edilir. Sarılık olan bebekler hususi bir mavi ışığın altına yerleştirilir ve vücudun bilirübini elemine etmesini sağlar. Nadiren, kan değişimi işlemleri de bazı sarılıkların tedavisinde yapılabilir.

Nekrotizan Enterokolit

Nekrotizan Enterokolit (NEC), prematüreler içinde en genel ve ciddi bağırsak hastalığı problemidir. İnce yada kalınca bağırsağın dokusunda bir zedelenme yada yitik meydana ulaştığında olur. Bu durum bağırsakta iltihaplanmaya niçin olur ya da ender durumlarda bir delik oluşur.

Bu olduğunda, bağırsak artık dışkıyı tutamaz dolayısıyla bakteriler ve dışkılar bağırsaktan dışarı çıkarak bebeğin dolaşım sistemine yada karın boşluğuna geçer. Bu durum bebeği oldukça hasta yapabilir yada dirimsel bir enfeksiyona yol açabilir.

NEC tipik olarak 32. haftadan ilkin doğan bebekleri etkisinde bırakır fakat düzgüsel zamanda doğan sıhhat sorunları olan bebeklerde de görülebilir. NEC görülen bebekler dünyaya geldiklerinden 2-4 hafta içinde bunu geçirirler. Tedavisi, düzgüsel beslenmeyi kesmek ve yerine bir süre damar kanalıyla beslenme yapmak, mideyi ve bağırsakları boşaltmak ve/ yada antibiyotik vermektir. Kimi zaman bağırsak ameliyatı gerekebilir.

NEC olan bebeklerin bir çok tamamen iyileşir ve beslenme sorunları yaşamazlar.

Apne

Prematüre bebeklerde apne de genel bir sıhhat sorunudur. Apne esnasında, bebek solunumunu keser; kalp atışı yavaşlar ve cildi nefes, mor ya da mavi bir renk alabilir. Apne genel anlamda beyinin solunum kontrolü meydana getiren kısmının yeterince gelişmemesinden oluşur. 30.hafta ya da daha erken doğan bebeklerin neredeyse tamamında apne görülebilir. Yaşla beraber apne sıklığı azalır.

Prematüre bebekler apne için bakılır. Apnenin tedavisi bebeğin yine solunumunu başlatmaktır. Sadece apne fazlaca sık oluyorsa, ilaç tedavisi (genel anlamda kafein) ya da hususi bir solunum aleti sağlanabilir.

Anemi

Birçok erken doğanda, oksijeni vücutta taşımaya yarayan kırmızı kan hücresi sayısı azdır. Anemi denen bu komplikasyon, labaratuar testleriyle kolayca tespit edilebilir.

Prematüre bebeklerde anemi birçok sebebe bağlı ortaya çıkabilir. Dünyaya geldikten ilk birkaç hafta içinde, bebekler oldukça fazla yeni kırmızı kan hücresi üretmezler. Ek olarak, bebeklerin kırmızı kan hücrelerinin ömrü yetişkinlerinki kadar uzun değildir. Ve kontrol amaçlı oldukça sık kan alınması kan hücrelerinin yerine gelmesini zorlaştırır. 1000 gramdan daha azca kiloda doğan bebeklerde kırmızı kan hücresi nakli gerekebilir.

Daha genel sıhhat sorunları

Düşük tansiyon

Doğumdan derhal sonrasında meydana gelebilen düşük tansiyon Low blood pressure (hipotansiyon- düşük gerilim), genel rastlanan bir komplikasyondur. Enfeksiyona, kan yitirilmesine, sıvı yitirilmesine, ya da anneye doğumdan ilkin verilen ilaçlara bağlı olabilir. Sıvı alımını arttırarak ya da ilaçlarla tedavi edilebilir. Kan yitirilmesine bağlı düşük gerilim durumunda kan nakli gerekebilir.

Solunum güçlüğü sendromu

Prematüre bebeklerde en genel sorun solunum güçlüğüdür. Bir fazlaca şey solunum güçlüğüne niçin olabilir fakat en genel sebep solunum güçlüğü sendromudur(RDS).

RDS’de bebeğin ciğerleri sürfaktan denen mühim maddeyi üretecek kadar gelişmemiştir. Sürfaktan; bebek anne karnından çıktığında hava soluması için, akciğerin iç yüzeyini muntazam bir halde esnetmeye yarar. Her neyse ki, RDS tedavi edilebilir ve bir çok yeni doğan mesele yaşamaz.

Eğer erken doğum önlenemeyecekse, bir çok hamileye doğumdan ilkin bebeğin ciğerinde sürfaktan üretmeye yarayan ve RDS yi önleyecek ilaçlar verilir. Doğumdan sonrasında derhal ya da bir süre sonrasında da sürfaktan bebeğe gerekliyse verilebilir.

Bronkopulmoner Displazi

Bronkopulmoner Displazi (BPD), ya da kronik akciğer hastalığı, prematüreler içinde rastlanan genel bir akciğer sorunudur. Bilhassa de 1000 gram altında doğanlar için. Bu hastalık için halen tam olarak nedenler bilinmemektedir. Fakat oldukça erken doğum, solunum güçlüğü sendromu, doğumdan ilkin ya da sonraki enfeksiyonlar ve akciğer rahatsızlığında kullanılan oksijen ve /yada aspiratörler BPD’nin oluşumunda temel rol oynarlar.

Prematüreler çoğunlukla ilaç ve oksijen tedavisi ile düzeltilir. Bununla akciğerler 2 yaşa kadar iyileşir fakat bir oldukca çocukta astım benzeri semptomlar devam edebilir.

Enfeksiyon

Enfeksiyon prematürelerde oldukça görülür. Zira düzgüsel zamanda doğan bebeklere gore mikroplarla savaşmakta daha zorlanırlar. Enfeksiyonlar doğumdan ilkin anneden, doğum esnasında ya da sonrasında gelebilir. Vücudun herhangi bir kısmında enfeksiyon oluşabilir. Enfeksiyon riskini azaltmak için kuvözde hijyene dikkat edilmelidir.

Bakteriyel enfeksiyonlar antibiyotik ile tedavi edilebilir. Öteki ilaç tedavileri viral ve mantar enfeksiyonlarında kullanılır.

Damarın doğumdan sonrasında açık kalması (PDA)

Anne karnındayken kan dolaşımı için lüzumlu olan duktus damarı, kanın akciğerleri aşarak vücutta dolaşmasını sağlar bu sebeple kandaki oksijen hava soluyarak değil, anneden bebeğe geçer.

Düzgüsel zamanda doğan bebeklerde, duktus damarı doğumdan sonrasında kapanır fakat prematüre bebeklerde açık kalabilir. Bu olduğunda fazla kan akciğere kaçabilir ve solunum güçlüğü ve kalp yetmezliği olabilir.

PDA çoğu zaman ilaç tedavisiyle çözülebilir. PDA olan bebeklerin %80’inde başarı göstermiş olunmaktadır. Eğer ilaç tedavisi başarısız olursa ameliyat yapılır.

Prematürite Retinopatisi (ROP)

Prematüre bebeklerin gözleri doğumdan sonrasında bilhassa yaralanmalara karşı oldukca korunmasız ve hassastır. Prematürite Retinopatisi (ROP), gözdeki kan damarlarının anormal gelişimi olan ciddi bir komplikasyontur. 1,250 gram ya da daha azca şişman doğan bebeklerin %7 sinde ROP olabilmektedir ve bu durum çeşitli seviyelerde görme yitirilmesine niçin olur (Gözlük kullanımından körlüğe kadar).

Prematüre bebeklerde ROP ‘un sebebi bilinmemektedir. Her ne kadar, önceleri fazla oksijenden kaynaklandığı düşünülse de, kısa sürede meydana getirilen araştırmalar oksijen seviyelerinin ROP’un kaynaklanmasında ikincil bir sebep olabileceği yönündedir. Prematüre bebeklere kuvöz sürecinde ROP için göz testleri yapılmaktadır.

Kuvözden sonrasında

Erken doğan bebekler çoğunlukla kuvözden sonrasında hususi bir bakıma gereksinim duyarlar. Erken doğan bebek kliniklerinde periyodik kontrollere girerler; bağışıklık, göz ve işitme testleri benzer biçimde..

Sinir sisteminin gelişimine de hususi bir dikkat gerekmektedir. Buna motor gelişimi kısaca oturma, gülme, kalma, adım atma, kas hareketlerini denetim etme benzer biçimde beceriler de dahildir.

Konuşma ve davranışsal gelişim de ek olarak takip edilmelidir. Bazı prematüre doğanlar, büyüdüklerinde konuşma terapisi yada fizyolojik terapiye gereksinim duyabilirler. Kuvözde enfeksiyon alan bebekler de çıktıktan sonrasında ilave ilaç tedavilerine gereksinim duyabilirler.

Aile desteği oldukça önemlidir. Düzgüsel süresinde doğan bir bebeğe bakılırsa, erken doğan bir bebeğin bakımı daha oldukça zahmetlidir ve çaba ister. Dolayısıyla buna hususi klinikler de ailelerin tüm isteklerine karşı daha itina gösterirler.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.