Menenjit Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi


Menenjit (Beyin zarları iltihabı) ne demektir?

Beynimizin etrafı farklı kalınlıklarda, farklı görevlere sahip ve kendi içinde farklı adları olan üç ana zar ile kaplıdır. Bu zarların hepsine birden “meninks” adı verilir. Bu zarların herhangi bir nedenle iltihaplanmasına ise “meningitis” veya daha çok bilinen adıyla “menenjit” denmektedir. Beyin kelimesinin tıp dilinde karşılığı ensefalondur. Tahmin edilebileceği üzere beynin etrafını çevreleyen zarların iltihaplanması durumunda beyin dokusununda bu iltihabi reaksiyondan etkilenebilmesi söz konusu olabilir böyle bir durumda ise “meningoensefalit”ten söz edilir.

Daha çok çocuklarda görülen ancak 15-20 yaş grubundaki gençler ile 55 yaş üstündeki kişilerin de risk grupları arasında yer aldığı menenjit, beyni çevreleyen zarların iltihaplanması sebebiyle ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Enfeksiyonların sebep olduğu menenjitin virüslere bağlı olarak oluşan ve en sık görülen viral menenjit ile bakterilere bağlı olarak oluşan, bulaşıcı özelliği bulunan ve ölümcül nitelikte olabilen bakteriyel menenjit olmak üzere iki farklı türü vardır.

Nedir: Menenjit, beyinle omuriliği kaplayan zar­ların enfeksiyonudur. Mantar, protozoa (tek hücreli canlı) ya da bir virüs menenjite neden olabilir; menenjitin en cid­di ve potansiyel olarak ölümcül türlerineyse çok sayıda farklı bakteri yol açabilir. Bakteriyel menenjitin çeşitli türleri, burun ve boğaz salgılarının öksürük ya da öpüşme sonucu geçmesiyle yayılır; yakın temas ve aynı havanın solunması da hastalığın yayılma­sına neden olur.

Meningokok menenjit, bütün ülkelerde görülebilir; Menegokok adı verilen bir çeşit mikrobun; beyin zarına yerleşmesi ve orada iltihaplanmalar meydana getirmesi sonucu ortaya çıkan bulaşıcı ve tehlikeli bir hastalıktır. Özellikle ergen­lerle, 10 yaş altındaki çocukları etkiler.

Belirtileri: İlk belirti, genellikle kusmadır; kusmayı beyin zarlarının iltihap­lanması ve beyin-omurilik sıvısının artan ba­sıncı sonucu şiddetli baş ağrısı izler. Boyun, küçük çocuklarda sertleşip kavis yaparak ar­kaya doğru eğrilebilir. Diğer belirtiler; orta ya da yüksek ateş, baş ağrısı, kusma, bitkinlik, konvülsiyon (bilinç kaybı ve istemsiz hareketler), letarji (aşırı uyku ve hareketsizlik hali), parlak ışığa karşı duyarlılık, iki yaşından küçük çocuklarda bıngıldağın içe doğru çökmesi ve bütün vücutta mor döküntüler olarak sayılabilir. (Bu tür mor döküntü, menenjitin son derece tehlikeli bir türü olan Meningokok enfeksiyo­nunda görülür.) Çok küçük çocuklarda ateş, çocuk aniden ciddi olarak hasta düşene dek tek belirtidir.

Her iki tipteki menenjitin belirtileri başlangıçta birbirine benzese de farklılıklar gösterir. Aynı zamanda viral menenjitin belirtileri yaşa bağlı olarak değişir.

Viral Menenjitin Belirtileri: Viral menenjitin belirtileri arasında baş ağrısı, boyun bölgesinde ağrı ve sertlik, parlak ışığa karşı duyarlılık ve mide bulantısı bulunur. Bu belirtiler yalnızca yetişkinlerde görülürken hem bebeklerde hem de yetişkinlerde görülen diğer belirtiler yüksek ateş, iştahsızlık, sinirlilik ile uyku ve uyuşukluk halidir.

Bakteriyel Menenjit Belirtileri: Viral menenjitten farklı olarak aniden gelişen bakteriyel menenjit belirtileri arasında baş ağrısı, yüksek ateş, mide bulantısı ve kusma, ışığa karşı hassasiyet, boyun sertliği ve tutulması ile mental durum yer alır.

Menenjitin (Beyin zarları iltihabı) nedenleri nelerdir?

 

Menenjit aniden (akut) ve kısa sürede ortaya çıkabileceği gibi uzun süren (kronik) sinsi bir süreç sonucunda da ortaya çıkabilmektedir. Aniden ortaya çıkan menenjit dendiğinde genellikle bakteriler veya virüs dediğimiz etkenler söz konusu iken, uzun süreli bir dönemde ortaya çıkan menenjitlerde ise bakteriler, virüsler, parazitler veya mantarlar etmen olarak suçlanabilmektedir. Etyolojide suçlanan etmenler kan yoluyla veya beyin omurilik sıvısı denen ve beyin dokularının içinde bulunduğu sıvı üzerinden meninks dediğimiz bu zarlara ulaşmakta ve bu zarların iltihaplanmasına neden olmaktadır. Örneğin kafatası kırıklarında direkt beyin zarlarına ulaşan, ya da burun/geniz arkasına yerleşen veya diş absesi, kulak iltihabı gibi odaklarda bulunan  birçok hastalık etkeni mikrop, bu odaklardan yayılım göstererek  menenjite neden olabilmektedir. Bazı menenjit etkeni mikroplar belli yaş gruplarında hastalık etkeni olarak daha ön planda iken bazıları ise tüm yaş gruplarında görülebilmektedir. Kişide önceden bulunan bazı hastalıklar ise bazı bakterilerin, virüslerin vb daha ön planda menenjit etkeni olmasına neden olmaktadır. Aşağıda kafanızı karıştırmak için değil ancak menenjit etkeni olabilecek etkenlerin nasıl karmaşık bir şekil gösterebileceğini belirtmek için ana hatlarıyla iki tablo ekledim.

Bağışıklık sistemi güçsüz olan kişilerde enfeksiyonlara karşı vücudun savunmasız kalmasına bağlı olarak menenjitin ortaya çıkması söz konusu olabilir. Yakın temas ve öksürük ya da kalabalık ortamlarda yer alan virüslerin sebep olduğu menenjitin nedenleri arasında kanser, ilaç alerjileri ve kimyasal tahrişler de yer alır. Ancak viral ve bakteriyel enfeksiyonlar menenjitin en sık görülen sebepleri arasındadır. Kanser rahatsızlığı ile ortaya çıkan bir mantar enfeksiyonunun neden olduğu menenjit ise çok nadir görülür.

Menenjitin semptomları nelerdir?

Erişkinlerde veya büyük çocuklarda akut bakteriyel menenjitin klinik bulguları kişiden kişiye çok fark göstermemektedir. Temel olarak hastalarda görülen bulgular; şiddetli başağrısı, ateş ve hastalık nedeni olan bakterinin kendisine özgü bazı ek bulgularıdır. Buna örnek olarak meningokok adlı bakterinin yaptığı menenjit sırasında görülen boğaz ağrısını veya bazı bakteri ya da virüslerin enfeksiyonu sırasında görülen deri döküntülerini verebiliriz. Menenjitli hastaların beyin zarlarındaki iltihap bu zarlarda olabilecek gerilme durumunda çok fazla ağrıya neden olur. Bundan dolayı hastalar kendilerini böyle bir ağrıdan koruyabilmek için; başın geriye doğru atıldığı, sırt ve bacakların ise daha gergin olduğu koruyucu bir vücut pozisyonu alırlar. Hastaların kalçadan bacaklarının bükülmesi sırasında da aynı şekilde ağrı reaksiyonları görülebilir. Virüslere bağlı olan veya kronik dediğimiz uzun ve sinsi seyirli menenjitlerde ise ana hatları ile belirttiğim klinik bulgular çok daha hafif olarak karşımıza çıkar.

Ancak şu ana kadar saydığım klinik bulgular, başta da belirttiğim gibi, erişkin hastalar ve büyük çocuklar içindir. Ufak yaştaki çocuklarda ise klinik belirti ve bulgular çocuk ne kadar ufak ise o kadar silik ve belirsiz olur. Yeni doğan döneminde ise bulgular daha da belirsizdir; emmeme, vücut ısısı düşüklüğü, kusma, havale geçirme, tiz sesle ağlama, aralıklı solunum durması, ağır sarılık ve bıngıldak  bombeliği gibi bulgular menenjitin ilk bulgusu olarak karşımıza çıkabilir.

Bazı bakteriyel menenjit tiplerinde  (bunların başında meningokok dediğimiz menenjit etkenleri gelmektedir) ortaya çıkan ve hastalığın başlangıçta görülen toplu iğne başı büyüklüğündeki deri döküntüleri (peteşi) hızla ilerleme gösteren, çok ağır ve bulaştırıcı bir klinik tablonun ön habercisi olup çok hızlı bir tıbbi müdahaleyi ve hastanın izolasyonunu zorunlu kılar.

Menenjitin tanısı nasıl konur?

Beyni saran zarların iltihabı olan menenjitte bu iltihabın, beynin etrafında bulunan ve beyin omurulik sıvısı (BOS) denen sıvıya geçmesi ve bu sıvıda olan iltihap bulgularının halk arasında bilinen adıyla “belden su alma yöntemiyle” tespit edilmesi menenjit  tanısının temel ve vazgeçilmez yöntemidir. Bu alınan sıvının rengi, içinde iltihap hücrelerinin hangi tipinin olduğu, basıncı vb bir çok parametre tanı koymada  veya tedavi başlanmasında bize yol göstericidir. “Belden alınan su”da mikrop üretmek yada mikrobun dolaylı işaretlerini bulmak amacıyla kültür, serolojik testler vb bir çok test yapılmaktadır. Bu testler sonucunda menenjit etkeni kesin olarak saptandığında başlangıçtaki tedavinin aynı şekilde devamı veya tekrar düzenlenmesi gerekebilir. Hastalığın tedavisi menenjite neden olan etkene bağlı olarak ani başlangıçlı (akut) menenjitlerde ortalama on gündür. Kronik menenjitlerde veya ağır seyirli akut menenjitlerde tedavi süresi hastalık etkenine bağlı olduğu kadar, hastalık sırasında ortaya çıkan komplikasyonlarlada çok ilişkilidir. Komplikasyonlara yönelik yapılacak tedaviler veya tanı yöntemleri hastalığın seyri ve takibinde temel belirleyici unsurlardır.

Menenjit ayırıcı tanısında hangi hastalıklar vardır?

Menenjitin başlangıcında, özellikle meningokok mikrobuna bağlı menenjitlerde, üst solunum yollarının enfeksiyonlarının semptomları ile (örn: influenza virüsüne bağlı)  menenjitin başlangıç bulgularının karıştırılabilmesi mümkündür. Ancak hastalığın devamında menenjit hastalığının tipik klinik bulguları oturur. Yenidoğan ve süt çocukluğu döneminde bebeğin huzursuzluğuna neden olabilecek; kulak iltihabı, burun tıkanıklığı, ishal vb her türlü hastalık ve yine herhangi bir nedenle bebeğin emmemesine neden olabilecek ağız yarası, soğuk algınlığı vb birçok hastalık menenjit ayırıcı tanısında düşünülmelidir. Kronik menenjit denen semptomların uzun dönemde belirginleştiği sinsi seyirli menenjitler ise tümörler veya otoimmün denen bağışıklık sistemi hastalıkları ile ayırıcı tanıyı gerektirir. Ayrıca menenjitler, menenjit nedeni olan bakteri tipleri veya menenjit nedeni olabilecek virüs, parazit, mantarlar ile ayırıcı tanıyı gerektirir ve bu nedenle  her türlü menenjit şüphesinde mutlaka lomber ponksiyon yapılması yani belden su alınması gereklidir

Menenjit tedavisi nasıl yapılır?

 

Menenjit şüphesi olan hastanın alınan bel suyunda ilk çıkan bulgulara göre, olası menenjit nedeni bakteriye yönelik, antibiyotik tedavisi başlanır. Her bakteri her antibiyotiğe duyarlı değildir. Bu yüzden ilaç seçiminde başlangıçta o yaş grubunda en sık görülen veya menenjit geçirmesine yatkınlığı olan vakalarda ise menenjit yapma olasılığı en yüksek olan bakteriye yönelik antibiyotik tedavisi başlanır. Bel suyundan alınan kültür sonuçlarının (mikrobun bel suyundan üretilmesi) çıkmasını takiben de  tespit edilen bakteriye göre antibiyotik tedavisi uygulanır. Bel suyu sonuçları  menenjitin; mantar, parazit veya tüberküloz gibi etkenlere bağlı olduğunu gösterir ise bu etkenlere yönelik tedavi planlanır. Virüslere bağlı menenjitlerde Herpes Simplex olarak adlandırılan virüs tipi haricinde genellikle semptomlara yönelik tedavi uygulanır. Ayrıca her menenjit vakası hastalığın seyri sırasında ortaya çıkabilecek; eklem ağrısı, işitme kaybı, havale, beyinde su toplanması, böbrek üstü bezi yetersizliği, beyin absesi, kalp kası veya zarı tutulumu vb birçok olası önemli komplikasyonlar açısından yakından takip edilmelidir.  Unutulmaması gereken önemli bir nokta da; bulaşıcılığı yüksek olan bakteriler izole edildiğinde veya bu bakterilerden şüphelenildiğinde hasta ile temasta bulunanların ilaç kullanarak korumaya alınması zorunluluğudur.

Meningokok’a bağlı menenjitin bazı türleri için güvenli ve etkili aşılar bulunmaktadır. HIB aşısı, altı ay­lıktan küçük bebeklere üç doz olarak uygu­lanmalı; dördüncü doz da 12-18. aylar ara­sında yapılmalıdır. Meningokoka bağlı me­nenjit aşıları, 18 aylıktan küçük çocuklarda etkili değildir. Yetişkinler, salgın sırasında aşılanabilirler; hastalıktan etkilenen bölgelere gitmeden ön­ce de aşı olunması gerekir.

Fiziksel muayene ile birlikte yapılan çeşitli kan testleriyle ve omurilik sıvısı alınarak tanısı konulan menenjitte, tedavi yönetimi menenjitin nedenine bağlı olarak belirlenir. Eğer bakteriyel menenjit teşhisi konulmuşsa beyinde oluşabilecek kalıcı hasarı engellemek ve ölüm tehlikesinin önüne geçmek için acil yatış söz konusudur.

Menenjitde prognoz nasıldır ?

 

Erken dönemde yakalanabilen ve tedavisi sırasında ağır komplikasyonlar gelişmemiş  menenjit vakalarında prognoz genellikle iyidir. Ancak menenjite neden olan etmen göz önüne alınarak hastaların; işitme kaybı, bilinç fonksiyonlarında bozulma, başağrıları gibi olası komplikasyonlar açısından tedavi sonrasında da takip edilmesi gereklidir.

Bakteriyel menenjite özel uygulanan antibiyotik tedavisi ile hastalığının önüne geçilmeye çalışılır. Viral menenjit ise çok düşük ölümle sonuçlandığı için daha çok gözetim altında antibiyotik tedavisi uygulanır.

Genel olarak menenjitin önlemek için menenjite neden olan bakterilere ve virüslere sahip kişilerle temastan kaçınmak önemlidir. Bunun yanında menenjit aşısı da menenjiti engellemeye yardımcıdır.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.